یکشنبه, 27 مرداد 1398
شناسه خبر:1265

مقارنه یا رؤیت هلال

  • انداز قلم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین والصلاة والسلام علی سیدنا محمد و علی آله و صحبه اجمعین
مردم کردستان، در ماه مبارک رمضانِ امسال، با واقعه‌ای تازه و عجیب روبرو گشتند؛ یک گروه مذهبی، طی اعلامیه‌ی رسمی عنوان نمود که: «با توجه به وقوع مقارنه در ساعت 11/44 دوشنبه 92/04/17، روز سه‌شنبه 92/04/18 آغاز ماه مبارک رمضان می‌باشد » (این درحالی بود که اکثر کشورهای جهان و همه‌ی کشورهای منطقه، روز چهارشنبه 92/04/19 را به عنوان شروع ماه رمضان اعلام نمودند). این گروه همچنین در تاریخ دوشنبه 92/05/14 طی بیانیه‌ی دیگری اعلام کرد که: «با توجه به مقارنه، روز چهارشنبه 92/05/16 اول شوال ۱۴۳۴  و عید مبارک فطر می‌باشد » همچنین اضافه نمود: «از این پس مبنای اعلام آغاز یا پایان ماه مبارک رمضان، مقارنه می‌باشد». انتشار این بیانیه‌ها در میان مردم باعث اعجاب و سردرگمی شده و مخالفتهایی نیز با آن به عمل آمد. در این مقاله، اینجانب به زعم خویش به این موضوع می‌پردازم که با توجه به دلایل مختلف، مبناء قرار دادن مقارنه، جهت شروع ماه‌های قمری، مدّ نظر شارع مقدس نمی‌باشد. (والله اعلم)

مقارنه چیست؟
امروزه اکثر مردم می‌دانند که کره‌ی زمین به دور خود و ماه نیز به دور زمین، و هر دوی اینها با هم به دور خورشید در گردشند. در فواصل زمانیِ مشخصی (هر ماه یکبار) ماه و خورشید  (نسبت به زمین) در یک راستا قرار می‌گیرند که آنرا مقارنه‌ی ماه و خورشید می‌نامند. در این حالت نیمه‌ی تاریک ماه، کاملاً به سمت زمین است و هیچ نوری از آن به زمین نمی‌رسد بنابراین هیچ هلالی تشکیل نمی‌شود. بنا به حدّ دانژون، تا زمانی که جدائی زاویه‌ایِ ماه از خورشید به بیشتر از ۷ درجه نرسد؛ امکان رؤیتِ هلال وجود نخواهد داشت. و برای فاصله گرفتن حداقل ۷ درجه‌ایِ ماه از خورشید  (از دید ناظر زمینی ) حداقل ۱۶ ساعت زمان لازم است. (۳۶-۱۶ ساعت) بنابراین از لحظه‌ی مقارنه تا لحظه‌ی امکان  رؤیت هلال، حدود یک شبانه روز فاصله است.

موانع رؤیت:
جدائی زاویه‌ای ۷ درجه‌ایِ ماه، به تنهایی برای رؤیت، کفایت نمی‌کند. عوامل مختلفی رؤیت هلال را با مشکل و گاهی در یک منطقه، غیر ممکن می‌سازند که عمده‌ترین آنها عبارتند از: گرد و غبار، ابر، فشار هوا، گرمای زیاد، رطوبت زیاد، ارتفاعِ کمِ هلال، کم نور بودن هلال، توقف( مکث ) کمِ هلال، ارتفاع زیاد منطقه‌ی رصد از سطح دریا، تاریک نبودن محیط رصد ( وجود نور مصنوعی )، وضعیت فاصله‌ی ماه از کره‌ی زمین ( اوج یا حضیض ماه) و …

رؤیت هلال:
رؤیت هلال به این معناست که هلال ماه در افقِ غربی برای چند دقیقه پس از غروب خورشید، قابل مشاهده باشد. انواع رؤیت عبارتند از:

 ۱- رؤیت توسط خود انسان
 ۲- رؤیت توسط دیگران و اعتماد به رؤیتِ آنها
۳- رؤیت توسط ابزار ( دوربینها و تلسکوپهای یک چشمی، دو چشمی، دوربینهای CCD با قابلیت اتصال به کامپیوتر جهت پردازش تصاویر
 ۴- امکانِ  رؤیت بوسیله‌ی محاسبات نجومی:

 برخی از علمای اسلامی در توضیح عبارت «فَاِن غُمَّ علیکم فاقدروا لَهُ» در حدیث متفق علیه، معتقدند که منظوراز فاقدروا له استفاده از محاسبات نجومی در هنگامِ موانعِ رؤیت (فان غم علیکم) می‌باشد.

از جمله‌ی این افراد می‌توان به مطرف بن عبدالله تابعی، ابوالعباس بن سُریج ( از فقهای بزرگ شافعی متوفی ۳۰۶ هجری)، ابن قتیبه، قاضی ابوطیب و از علمای معاصر به احمد محمد شاکر، مصطفی زرقاء و یوسف قرضاوی اشاره کرد:

ابن سریج: برای کسی که از حساب و منازل ماه، آگاه باشد اگر از روی محاسباتِ خود و آگاهی­اش به آنجا رسید که فلان روز رمضان است؛ روزه‌ی آن روز بر او واجب می‌شود زیرا او هلال را از روی دلیل شناخته است و شبیه آن است که از روی بیّنه و دلیل به هلالِ ماه دست یافته باشد.

قاضی ابوطیب: پی بردن به هلال ماه از روی محاسبات نجومی، سببی است که ظنّ راجح بدان حاصل می­شود و این شبیه آن است که شخص موثقی از مشاهده‌ی آن خبر داده باشد.

ابن دقیق العید: هرگاه محاسبه‌ی اخترشناسی بیانگر این مطلب باشد که هلال ماه به نحوی که دیده شود طلوع نموده است ولی مانعی مانند ابر و غیره برای رؤیتِ آن موجود است؛ در اینجا به دلیل وجودِ سبب شرعی، وجوب روزه را اقتضاء می‌کند.

احمد محمد شاکر یکی از مصرّترین مدافعانِ مراجعه به محاسبات نجومی جهت تشخیص شروع ماه قمری می‌گوید: هنگامی که بوسیله‌ی زوال علت مانع، تنها مراجعه به حساب واجب گردد در راستای این حکم، مراجعه به حساب حقیقی نسبت به هلالهای اولِ هر ماه و طرح امکانِ رؤیتِ آن باز واجب است. بنابراین حقیقت اول هر ماه، شبی است که هلال ماه پس از غروبِ آفتاب، اگرچه برای یک لحظه هم باشد، غروب نماید…پذیرفتن اثبات هلال ماهها با علم ریاضیات در هر شرایطی واجب است مگر برای کسانی که در رابطه با علم حساب، ناتوان و نا آگاه باشند.

سبکی: هرگاه محاسبات بگویند امکان دیدن هلال، با چشم غیر مسلح وجود ندارد؛ بر قاضی واجب است که شهادتِ شاهدان را در این باره مردود شمارد.

مصطفی المراغی: گواهی شهود نسبت به رؤیتِ هلال در صورتیکه علم حساب مانع رؤیتِ هلال باشد رد است.

قرضاوی: هرگاه محاسبات ریاضی بیان دارد که رؤیتِ هلال ناممکن است زیرا در هیچ مکانی از جهان اسلام پدیدار نشده است؛ بر ما واجب است که در آن موقع در هیچ شرایطی، شهادت شهود نسبت به رؤیتِ ماه را نپذیریم (دیدگاههای فقهی معاصر – یوسف قرضاوی)

این موارد نمونه‌هایی از دیدگاههای علمای قدیم و معاصر بود که در مبحثِ شروع ماههای قمری محاسبات نجومی را معتبر می‌دانند. اما همگی آنها استفاده از محاسبات نجومی برای شروع ماه قمری را نه در مورد مقارنه، بلکه در خصوص امکانِ  رؤیتِ هلال قابل استناد می‌شمارند. در خصوص عید فطر امسال نیز منجمین مسلمان، با استفاده از محاسبات نجومی، حدود یک هفته قبل از عید، اعلام نمودند که روز پنج شنبه (92/05/17) اول ماه شوال می‌باشد:

دکتر حاتم عوده رئیس مرکز ملی پژوهش­های نجومی مصر: بر اساس محاسبات نجومی و امکان رؤیتِ هلال، عید فطر روز پنج شنبه خواهد بود.

دکتر زروال زین الدین عضو ارشد اتحادیه نجوم کشورهای عربی : در سراسر کشورهایی که به محاسبات نجومی استناد می­کنند روز پنج شنبه عید فطر خواهد بود.

هیئت منجمان عربستان: هلال ماه به دلیل نزدیک بودن به افق و کم نور بودن، با چشم مسلح و تلسکوپ قابل مشاهده نیست اما با محاسبات نجومی، رؤیتِ آن در غروب روز چهارشنبه امکان پذیر است. بنابراین انتظار می­رود که پنج شنبه روز اول شوال باشد.

شورای فتوای مصر روز چهارشنبه اعلام کرد که: بر اساس محاسباتِ صورت گرفته­‌ی ژئوفیزیکی و نجومی، فردا پنج شنبه اول شوال است.

همانگونه که ملاحظه نمودید منظور علمای گذشته و معاصر و همچنین منجمین مسلمان، کمک گرفتن از محاسبات نجومی در خصوص امکان رؤیت پذیری هلال می­باشد. یعنی اگر بوسیله­‌ی موانعی که اشاره شد؛ امکان رؤیت با چشم فراهم نباشد ( فان غم علیکم ) اما محاسبات نجومی به این امر گواهی دهند که در فقدان موانع، رؤیت امکان پذیر می‌­بود؛ این گواهی محاسباتی، می­‌تواند به جای رؤیت، مورد استناد قرار گیرد. این در حالی است لحظه­‌ی مقارنه، حدود یک روز زودتر از امکانِ رؤیتِ هلال اتفاق می­‌افتد. بنابراین استنادِ به مقارنه، جهت شروع ماه قمری، حتی از نظر علما و منجمین معتقد به محاسباتِ نجومی، قابل قبول نمی­‌باشد.

در روز دوشنبه 92/04/17 مقارنه در ساعت 11/44 به وقت رسمی ایران صورت گرفت اما به دلیل سن بسیار کمِ ماه (حدود ۸ ساعت) جدایی زاویه­‌ای در موقع غروب آفتاب خیلی کمتر از ۷ درجه بود و ضمناً در روز فوق، ماه زودتر از خورشید غروب کرد بنابراین رؤیت هلال در روز فوق، با هیچ وسیله­‌ای اعم از چشم مسلح و غیر مسلح و همچنین محاسبات نجومی، امکان پذیر نبوده است.

امروزه بسیاری از کشورهای اسلامی مانند مصر، عربستان، مالزی، اندونزی و … محاسبات نجومی را در رؤیتِ هلال معتبر می­‌دانند. تا جائیکه اینجانب پیگیری نموده­‌ام در میان کشورهای اسلامی، فقط لیبیِ تحت سلطه­‌ی معمر قذافی، مقارنه را به عنوان شروع ماه قمری لحاظ می­‌کرد. البته با این شرط که مقارنه قبل از طلوع آفتابِ غربی­‌ترین منطقه لیبی، روی داده باشد.

بررسی آیات و احادیث

لطفاً در آیات و احادیث زیر دقت کنید:

 یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ … شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ … وَلِتُکْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ‏ ( بقره ۱۸۳ و ۱۸۵ ) ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بر شما روزه واجب شده است …  ‏ ( آن چند روز معیّن و اندک ) ماه رمضان است که قرآن در آن فرو فرستاده شده است. تا مردم را راهنمائی کند و نشانه‌ها و آیات روشنی از ارشاد ( به حق و حقیقت ) باشد و ( میان حق و باطل در همه‌ی ادوار ) جدائی افکند . پس هر که از شما (فرا رسیدن ) این ماه را دریابد، باید که آن را روزه بدارد …  و ( خداوند ماه رمضان و رخصت آن را برای شما روشن داشته است ) تا تعداد ( روزهای رمضان ) را کامل گردانید و خدا را بر این که شما را ( به احکام دین که سعادتتان در آن است ) هدایت کرده است، بزرگ دارید و تا این که ( از همه‌ی نعمتهای او ) سپاسگزاری کنید .  ‏ ‏

یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ ( بقره ۱۸۹ ) درباره‌ی هلالهای ماه از تو می‌پرسند. بگو: آنها شناسه‌های زمانی (و تقویم طبیعی) برای ( نظام زندگی ) مردم و ( تعیین وقت ) حجّ هستند .

لا تَصوموا حَتَّی تَرَوُا الهلالَ و لا تَفطِروا حَتَّی تَرَوهُ فَاِن غُمَّ عَلَیکُم فَاقدِروا لَهُ ( متفق علیه. بخاری ۱۹۰۶- مسلم ۱۰۸۰ ) روزه نگیرید تا اینکه هلال را  رؤیت کنید و افطار نکنید (اعلام عید نکنید) تا اینکه هلال را  رؤیت کنید. پس اگر ( بوسیله­‌ی موانعی) هلال بر شما پوشیده باشد با تقدیر خود ( اندازه گیری و محاسبه ) به آن عمل کنید.

نَهَی النَّبیُّ عَن صَومِ یَومِ الفِطرِ و یَومِ النَحرِ ( متفق علیه. بخاری ۱۹۹۱- مسلم ۱۱۳۸ ) پیامبر خدا نهی کرد روزه گرفتن در عید فطر و عید قربان.

۱- در قرآن کریم آیاتی وجود دارد ( حدود ۵۰۰ آیه) که در خصوص پدیده­‌های طبیعی ( پیدایش و وضعیت آسمانها، زمین، کرات، زیست جانوری و گیاهی و … ) بیان شده است. این دسته از آیات را آیات علمی می­‌نامند. فهم دقیق این آیات در اعصار گذشته، به دلیل محدود بودن دانش بشری در علوم مختلف، به راحتی امکان پذیر نبود و به مرور زمان دانشمندان مسلمان و غیر مسلمان پی به نکات جدید و تازه­‌ای در قرآن می­‌برند که به نحو شگفت­‌آوری با جدیدترین یافته­‌های علمی مطابقت دارد و این مسیر همچنان ادامه دارد. اما نکته­‌ی قابل توجه در این است که هیچ­ یک از آیات علمی، ناظر بر امر و نهی خداوند متعال در امور عبادی و روزمره­‌ی انسانها نیستند. در قضیه­‌ی روزه که یکی از ارکان اصلی اسلام می­‌باشد (بنی الاسلام علی خمسٍ … و صوم رمضان) قطعاً خداوند متعال امری را صادر نمی­‌نماید که مخاطبین (مسلمانان صدر اسلام تا قرون بعدی و تا کنون) فهمی مغایر با آنچه مد نظر خداوند است داشته باشند. و هر ساله همه­‌ی مسلمانان اعصار مختلف (با توجه به اینکه مقارنه یک روز قبل از رویت هلال اتفاق می­افتد) یک روز

دیرتر اقدام به گرفتن روزه و یک روز دیرتر اقدام به گرفتن عید نموده باشند.

۲-  پیامبر گرامی اسلام برای همیشه­‌ی تاریخ اسوه و سرمشق مسلمین است (  لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ). در طول سالهای رسالت ایشان، اگر این بزرگوار سهوی هم داشتند؛ خداوند تشخیص آن سهو را بر عهده­‌ی ما نمی­‌گذاشتند بلکه صریحاً و با نص قرآنی آنرا بیان می­‌کردند( عبس ۱۰-۱  و توبه ۴۳  و …)   تا هر آنچه از پیامبر به جا می­‌ماند همانند کلام خداوند، برای مسلمانان حجت باشد.  وقتی پیامبر می­‌فرماید:   لاتَصوموا حَتَّی تَرَوُا الهلالَ و لا تَفطِروا حَتَّی تَرَوهُ روزه نگیرید تا اینکه هلال را ببینید و عید نگیرید تا اینکه هلال را ببینید.  اگر واقعاً منظور خداوند از   فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ  لحظه­‌ی مقارنه باشد؛ با توجه به اینکه مقارنه یک روز زودتر از رویت هلال اتفاق می­‌افتد خداوند چگونه این سهو ( نعوذ بالله ) رسول اکرم را تصحیح ننموده است؟.

۳- قرآن کریم در همین آیه­‌ی روزه ( ۱۸۵ بقره ) خود را هدًی للناس (هدایت برای همه‌­ی مردم) معرفی  می­‌کند. این چه هدایتی است که در طول ۱۴۰۰ سال مردم (ناس) متوجه نشده­‌اند که منظور خداوند از فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ   نه رویت هلال، بلکه مقارنه بوده است و هرسال مردم یک روز دیرتر اقدام به انجام عمل عبادی واجب ( روزه) نموده­‌اند و در طول این ۱۴۳۴ سال تنها گروه کوچکی در قسمت کوچکی از جهان اسلام، این هدایت الهی را دریافته­‌اند!!!

۴-  در آیه­‌ی ۱۸۹ سوره بقره، خداوند تعالی یکی از فواید هلال را تعیین وقت برای مردم مقرر فرموده است: یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ  چه وقت و میقاتی، مهمتر از شروع ماه رمضان و تعیین ایام عید و حج وجود دارد؟  طبق این آیه­‌ی شریفه، تعیین وقتِ این امور مهم برای همه­‌ی مردم(مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ ) با رویت هلال است نه با مقارنه.

۵-  به اجماع تمامی فقهای اسلامی (در کل مذاهب ) گرفتن روزه در ایام عید فطر و عید قربان، با توجه به حدیث نبویِ: (نَهَی النَّبیُّ عَن صَومِ یَومِ الفِطرِ و یَومِ النَحرِ) حرام می­باشد و چنانچه کسی در این ایام روزه بگیرد نه تنها اجری ندارد بلکه دچار معصیت شده است. با توجه به ادعای نویسندگان بیانیه، که مقارنه را جهت اعلام عید رمضان قابل استناد می‌­دانند و با توجه به اینکه رویت هلال حدود یک روز پس از مقارنه صورت می­گیرد؛ بنابراین (اگر مبنا در نظر خداوند، مقارنه باشد) رسول خدا به همراهی تمامی صحابه، در تمامی سالهای عمرِ با برکتشان در روز عید فطر، روزه بوده­‌اند!!!

چند توصیه به نویسندگان بیانیه

این آرزوی هر فرد مسلمانی است که همه­‌ی مسلمانان جهان، همه با هم و با یکدلی و صمیمیت همراه با یکدیگر، یک روز مشترک را به عنوان عید اعلام کرده و جشن بگیرند. اما روشهای غیر منطقی نه تنها چنین مقصودی را حاصل نمی­کند بلکه باعث ایجاد تفرقه­‌ی بیشتر در میان مسلمین می­‌گردد. حق و صواب این بود که این آقایان ابتدا موضوع فوق را به صورت پیش فرض در معرض نظرات علمای اسلامی قرار می­‌دادند و سپس با بررسی نظرات موافق و مخالف، اقدام به صدور رای می­کردند. نه اینکه بدون پروا و به صورت یک حکم فقهی لایتغیر و به صورت بیانیه­‌ی رسمی آنرا اعلام کرده و به کار ببندند.
در بیانیه آمده است که: «از این پس مبنای اعلام آغاز یا پایان ماه مبارک رمضان، مقارنه می­‌باشد» صمیمانه امیدوارم که این آقایان در خصوص این قضیه دچار غرور حزبی و تشکیلاتی نشده و چنانچه به اشتباه خود پی بردند با شهامت تمام آن را اعلام دارند.
یادمان باشد که ما مردم کردستان، پیرو مرد بزرگواری هستیم که فرمود: رایی صوابٌ یحتمِلُ الخطاء و رای غیری خطاٌ یحتمل الصواب (امام شافعی)

امید صادقی
92/05/29
منبع: سایت نوگرا

دینی

ارسال نظر به عنوان مهمان

شرایط و قوانین.
  • احمد

    با سلام محتویات مقاله در جای جای آن متعارض می باشد به علاوه از موضوع خارج و به بیانیه های مکتب قرآن ارتباطی ندارد یعنی در دو فاز کاملا جدا از هم بحث شده. کاش دقت عمل بیشتری صورت میگرفت. در ضمن مساله گذشته و فعلا موضوعیت ندارد. لذا درج چنین مطالبی تنها به اختلافات دامن می زند. موفق و موید باشید

  • محـمد

    با سلام خدمت شما عزیزان و کاک احمد عزیز که این نظر را نوشتند. لطفا توضیخ دهید که نکات متعارض و خروج از موضوع بیانیه های اخیر مکتب قرآن در چه قسمتهایی از متن را دیده اید. ممنون می شوم که راهنمایی بفرمایید چون من هر چه دقت کردم مطلب بسیار مشخص و روان است. منتظر هستم

  • ادیب

    "بسم الله الرحمن الرحیم در پی اعلام حلول ماه مبارک رمضان و عید سعید فطر سال ۱۴۳۴ قمری مطابق با ۱۳۹۲ هجری شمسی بر اساس «مُقــارنه» که روشی علمی و تردید ناپذیر است و توضیح مختصری راجع به مزایای استفاده از این ابزار علمی در جهت رفع اختلافات در این زمینه – که متأسفانه گاهی تا سه روز هم بوده است- و همچنین مطابقت آن با فتاوای دانشمندان طراز اوّل مذهب حضرت امام شافعی؛ – به دلیل تازگی مطلب- سؤالات و ابهامات زیادی از سوی مشتاقان درک مسأله از طرفی و انواع اتهامات و شبهه افکنی های ناروا و مغرضانه و بدور از هرگونه اخلاق و تقوای دینی توسط ناآشنایان به مذهب حضرت شافعی از طرف دیگر، نیاز به توضیح بیشتر در این زمینه را نمایان می سازد، لذا شورای مدیریت مکتب قرآن در آینده­ی نزدیک به امید خداوند متعال توضیخ کافی و شرح مستدلی برای روشن شدن این مسأله در اختیار عموم قرار خواهد داد.

آخرین اخبار بخش ها